به گزارش مرکز روابط‌عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، حمید فتاحی، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و قائم‌مقام وزیر در امور ارتباطات، در برنامه تلویزیونی «گفت‌وگوی ویژه خبری» با تشریح ضرورت توسعه شبکه فیبر نوری، این پروژه را یکی از طرح‌های مهم زیرساختی کشور برای پاسخ‌گویی به افزایش مصرف کاربران، ارتقای کیفیت خدمات ارتباطی و فراهم‌کردن بستر توسعه اقتصاد دیجیتال دانست.
گذار از کابل مسی به فیبر نوری؛ ضرورت تغییر نسل ارتباطات ثابت
فتاحی با اشاره به قدمت زیرساخت‌های ارتباطات ثابت کشور اظهار کرد: زیرساخت ارتباطات ثابت در ایران طی حدود یک قرن گذشته عمدتاً بر پایه کابل‌های مسی توسعه یافته است و اکنون با توجه به فرسودگی تجهیزات، افزایش مصرف کاربران و ظهور فناوری‌های جدید، تغییر این بستر به فیبر نوری به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه توسعه نسل‌های جدید ارتباطی متناسب با نیاز کاربران و نوع خدمات مورد استفاده انجام می‌شود، افزود: زیرساخت‌های قدیمی دیگر پاسخ‌گوی حجم فزاینده تبادل داده و نیازهای جدید ارتباطی نیستند و مهاجرت از کابل مسی به فیبر نوری، امکان ارتقای ظرفیت و کیفیت شبکه را فراهم می‌کند.
معاون وزیر ارتباطات، کاهش فرسودگی تجهیزات، جلوگیری از مشکلات ناشی از سرقت کابل‌های مسی، کاهش مصرف انرژی و بهینه‌سازی استفاده از فضا و نیروی انسانی را از دیگر مزایای این تغییر زیرساختی برشمرد و گفت: در برخی بخش‌ها، استفاده از زیرساخت‌های مبتنی بر فیبر نوری می‌تواند مصرف انرژی را تا حدود یک‌هشتم کاهش دهد.
وی افزایش سرعت و کیفیت ارتباطات را از مهم‌ترین مزایای این فناوری دانست و تصریح کرد: در مقایسه با بسترهای قدیمی، ظرفیت و سرعت ارتباطات مبتنی بر فیبر نوری می‌تواند تا صد برابر افزایش یابد و امکان ارائه خدمات متناسب با نیازهای روز کاربران را فراهم کند.
ظرفیت‌های جدید برای هوش مصنوعی، آموزش و خدمات سلامت
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با اشاره به نیاز روزافزون فناوری‌های نوظهور به پهنای باند بیشتر گفت: بسیاری از کاربردهای جدید، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی و خدمات محتوایی، به ظرفیت‌هایی فراتر از توان شبکه‌های مبتنی بر کابل مسی نیاز دارند.
فتاحی افزود: در برخی مناطق، ظرفیت قابل ارائه از طریق فناوری‌های مبتنی بر کابل مسی و خدماتی مانند ADSL به حدود هفت تا هشت مگابیت بر ثانیه محدود است؛ درحالی‌که فیبر نوری امکان ارائه سرعت‌های ۵۰۰ مگابیت بر ثانیه تا یک گیگابیت بر ثانیه را فراهم می‌کند.
وی تأکید کرد: توسعه این زیرساخت، علاوه بر ارتقای تجربه کاربران در استفاده از اینترنت، زمینه گسترش خدمات دیجیتال در حوزه‌های آموزش، بهداشت و درمان و سایر بخش‌های اقتصادی را فراهم می‌کند و شکل‌گیری بازار اقتصاد دیجیتال نیز به برخورداری از زیرساخت ارتباطی متناسب وابسته است.
معاون وزیر ارتباطات در پاسخ به پرسشی درباره کاربرد فیبر نوری در انتقال محتوای صوتی و تصویری و پخش تلویزیونی اظهار کرد: محتوای تصویری و ویدئویی، به‌ویژه در پخش زنده، به پهنای باند، سرعت و کیفیت بالاتری نیاز دارد و توسعه فیبر نوری می‌تواند ظرفیت لازم برای گسترش این خدمات را فراهم کند.
وی افزود: حرکت به سمت استفاده گسترده‌تر از بسترهای ارتباطی پرسرعت، از الزامات توسعه روش‌های نوین توزیع و پخش محتواست؛ هرچند جایگزینی کامل زیرساخت‌های پخش سراسری مبتنی بر امواج رادیویی با شبکه‌های زمینی، به فراهم‌شدن زیرساخت مناسب و پرظرفیت نیاز دارد.
تغییر رویکرد وزارت ارتباطات؛ از توسعه پوشش به افزایش اتصال
فتاحی با اشاره به سابقه اجرای طرح‌های فیبر نوری در کشور گفت: طی حدود یک دهه گذشته، طرح‌هایی برای توسعه ارتباطات مبتنی بر فیبر نوری اجرا شده است؛ اما پروژه ملی فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها (FTTH) از سال ۱۴۰۲ به‌صورت مشخص و با رویکردی ویژه در دستور کار قرار گرفت و در دولت سیزدهم اجرای آن آغاز شد.
وی افزود: این پروژه از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم نیز به‌عنوان یکی از اولویت‌های اصلی توسعه زیرساخت‌های ارتباطی دنبال شده است؛ با این تفاوت که در کنار ادامه توسعه پوشش، افزایش تعداد کاربران متصل به شبکه نیز در کانون توجه قرار گرفته است.
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با تشریح تفاوت پوشش و اتصال بیان کرد: ایجاد پوشش به معنای فراهم‌شدن امکان اتصال کاربر به شبکه در محدوده مشخص است؛ اما اتصال زمانی محقق می‌شود که کاربر از این امکان استفاده کند و ارتباط فیبر نوری برای او برقرار شود.
وی ادامه داد: در مراحل اولیه، تمرکز اصلی بر ایجاد پوشش، اجرای مسیرهای فیبر نوری، حفاری و نصب تجهیزات فعال و غیرفعال شبکه بود؛ اما در دولت چهاردهم، اصلاح مقررات و جهت‌دهی مشوق‌ها به‌گونه‌ای دنبال شده است که اپراتورها انگیزه بیشتری برای جذب کاربران و تبدیل پوشش ایجادشده به اتصال واقعی داشته باشند.
فتاحی با اشاره به نقش منابع حمایتی دولت در اجرای این پروژه گفت: توسعه شبکه فیبر نوری در مراحل ابتدایی با هزینه‌های سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی همراه است و تأمین بخشی از منابع آن از سوی دولت، زمینه پیشبرد پروژه را فراهم کرده است. در ادامه نیز تلاش شده است با استفاده هدفمند از منابع صندوق توسعه فیبر نوری، مشوق‌ها به سمت افزایش اتصال کاربران هدایت شود.
وی از رشد بیش از ۵۰۰ درصدی اتصالات فیبر نوری نسبت به پیش از آغاز به کار دولت چهاردهم خبر داد و گفت: تعداد اتصالات از حدود ۳۵۰ تا ۳۶۰ هزار مورد به بیش از دو میلیون اتصال رسیده است؛ رشدی که می‌تواند به شکل‌گیری تدریجی بازار اقتصادی این فناوری و توسعه پایدار آن کمک کند.
بیش از ۵۰ درصد پیشرفت در ایجاد امکان اتصال
معاون وزیر ارتباطات در تشریح وضعیت فعلی شبکه اعلام کرد: در حال حاضر حدود ۱۷ میلیون خط تلفن ثابت مبتنی بر کابل مسی در کشور فعال است و از این تعداد، کمتر از هفت میلیون اتصال اینترنت ثابت مبتنی بر فناوری‌هایی مانند ADSL مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ درحالی‌که تعداد اتصالات فیبر نوری از دو میلیون مورد فراتر رفته است.
وی با اشاره به هدف‌گذاری انجام‌شده در قانون برنامه هفتم پیشرفت اظهار کرد: بر اساس تکلیف قانونی، باید امکان اتصال ۲۰ میلیون واحد در کشور فراهم شود. در حال حاضر، پیشرفت پروژه از نظر ایجاد امکان اتصال در سراسر کشور از ۵۰ درصد فراتر رفته است.
فتاحی با تأکید بر اینکه همه پوشش ایجادشده لزوماً به اتصال تبدیل نمی‌شود، افزود: میزان تبدیل پوشش به اتصال در کشورهای مختلف تابع شرایط گوناگونی است و به عواملی مانند نیاز کاربران، صرفه اقتصادی، هزینه تجهیزات، کیفیت خدمات و رقابت میان اپراتورها بستگی دارد.
وی ادامه داد: توسعه پوشش، مسئولیت فراهم‌کردن امکان دسترسی را بر عهده دارد؛ اما برای افزایش اتصال باید موانع اقتصادی و اجرایی نیز برطرف شود تا کاربران متناسب با نیاز خود به استفاده از این فناوری ترغیب شوند.
محدودیت‌های شبکه سیار، ضرورت توسعه ارتباطات ثابت را افزایش داده است
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با اشاره به وضعیت ارتباطات در کلان‌شهرها گفت: یکی از چالش‌های مهم توسعه فیبر نوری، محدودیت‌های موجود در توسعه زیرساخت‌ها، به‌ویژه در شهرهای بزرگ است. در تهران و برخی کلان‌شهرها، صدور مجوزهای حفاری با موانعی روبه‌رو بوده و این موضوع بر سرعت اجرای پروژه تأثیر گذاشته است.
وی افزود: توسعه شبکه فیبر نوری به اجرای مسیرهای زمینی و انجام حفاری نیاز دارد و مدیریت شهری در تسهیل این فرایند نقش مهمی ایفا می‌کند. در سایر مراکز استان‌ها و شهرها نیز مشکلاتی وجود داشته که با تعامل دستگاه‌های مسئول، بخشی از آنها برطرف شده است.
فتاحی با اشاره به ماده ۶۵ قانون برنامه هفتم پیشرفت اظهار کرد: بر اساس این قانون، دستگاه‌های اجرایی و عمومی موظف به همکاری در اجرای پروژه‌های توسعه فیبر نوری هستند و باید امکانات، مسیرها و زیرساخت‌های مورد نیاز را برای پیشبرد این طرح فراهم کنند.
وی اختلاف‌نظر درباره تعرفه حفاری و برخی ملاحظات اجرایی را از جمله مسائل موجود در همکاری با شهرداری‌ها دانست و تأکید کرد: وزارت ارتباطات این موضوعات را از طریق تعامل با مدیریت شهری و استفاده از ابزارهای قانونی پیگیری می‌کند تا اجرای پروژه با سرعت بیشتری پیش برود.
معاون وزیر ارتباطات با بیان اینکه مشکلات شبکه سیار نیز ضرورت توسعه ارتباطات ثابت را افزایش داده است، توضیح داد: ارتباطات سیار به منابع فرکانسی محدود وابسته است و افزایش مصرف و تراکم کاربران، به‌ویژه در مناطق پرتراکم شهری، می‌تواند محدودیت‌هایی در کیفیت و ظرفیت شبکه ایجاد کند.
وی افزود: در بسیاری از کشورها، سهم عمده ترافیک ارتباطی بر بستر شبکه‌های ثابت منتقل می‌شود؛ اما در ایران به دلیل محدودیت کیفیت و ظرفیت ارتباطات ثابت، سهم بیشتری از مصرف بر دوش شبکه سیار قرار گرفته است. توسعه فیبر نوری می‌تواند به تغییر این الگو، کاهش فشار بر شبکه موبایل و بهبود کیفیت خدمات ارتباطی کمک کند.
مشوق‌های مالی برای تسهیل اتصال کاربران
فتاحی در پاسخ به پرسشی درباره هزینه اتصال به فیبر نوری گفت: هزینه نهایی به تعرفه‌ها و بسته‌های ارائه‌شده از سوی اپراتورها بستگی دارد و یکی از چالش‌های موجود، افزایش هزینه تجهیزات مورد نیاز کاربران است.
وی افزود: قیمت تجهیزات انتهایی شبکه، از جمله مودم‌های فیبر نوری، در یک سال گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته و هزینه اولیه تهیه مودم و اجرای فیبرکشی داخل ساختمان می‌تواند برای بخشی از کاربران مانع استفاده از این فناوری باشد.
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با اشاره به برنامه‌های حمایتی وزارت ارتباطات اظهار کرد: طرح‌هایی برای ارائه مشوق به اپراتورها از محل منابع صندوق توسعه فیبر نوری طراحی شده است تا امکان ارائه بسته‌های تشویقی و تسهیل هزینه اتصال کاربران فراهم شود.
وی ارائه خدمات اتصال و بسته‌های حجیم اینترنت به‌صورت اقساطی را از جمله الگوهای قابل اجرا در این زمینه برشمرد و گفت: میزان استفاده اپراتورها از منابع حمایتی و تأثیر آن بر کاهش هزینه‌های کاربران به‌صورت مستمر رصد می‌شود تا این منابع در راستای هدف اصلی، یعنی افزایش اتصال مردم، هزینه شود.
فتاحی تأکید کرد: اپراتورها باید مشوق‌های دریافتی را به بهبود شرایط اتصال و تسهیل استفاده کاربران اختصاص دهند و عملکرد آنها در جلسات پایش پروژه بررسی می‌شود. در صورت عمل‌نکردن به تعهدات، ابزارهای نظارتی و مقرراتی برای برخورد با اپراتورهای متخلف در اختیار وزارت ارتباطات و سازمان تنظیم مقررات قرار دارد.
وی با اشاره به اینکه بخشی از هزینه‌های توسعه فیبر نوری مربوط به سرمایه‌گذاری اولیه، حفاری و تأمین تجهیزات است، افزود: توسعه صنعت تولید فیبر نوری و تجهیزات مرتبط در داخل کشور، علاوه بر کمک به پیشبرد پروژه، زمینه ایجاد اشتغال و شکل‌گیری زنجیره اقتصادی مرتبط با این فناوری را فراهم کرده است.
مهاجرت از کابل مسی به فیبر نوری بدون دریافت هزینه از مشترکان تلفن ثابت
معاون وزیر ارتباطات در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با تشریح تفاوت پروژه توسعه فیبر نوری با طرح مهاجرت از کابل مسی به فیبر نوری گفت: در کنار پروژه فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها، پروژه ملی مهاجرت از کابل مسی به فیبر نوری نیز با اجرای شرکت مخابرات ایران در دستور کار قرار گرفته است.
وی توضیح داد: در پروژه توسعه فیبر نوری، امکان اتصال کاربران جدید به شبکه فراهم می‌شود؛ اما در پروژه مهاجرت، هدف آن است که بستر ارتباطی مبتنی بر کابل مسی به‌تدریج جمع‌آوری و ارتباطات بر بستر فیبر نوری برقرار شود.
فتاحی با تأکید بر حقوق مشترکان تلفن ثابت تصریح کرد: در فرایند مهاجرت خطوط تلفن ثابت از کابل مسی به فیبر نوری، اگر مشترک صرفاً خواهان حفظ ارتباط تلفنی خود باشد و درخواست دریافت اینترنت نداشته باشد، شرکت مخابرات ایران نباید بابت این تغییر بستر ارتباطی هزینه‌ای از او دریافت کند.
وی افزود: این فرایند بر اساس مصوبات کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات انجام می‌شود و مشترکانی که در جریان مهاجرت از کابل مسی به فیبر نوری با مطالبه وجه مواجه شده‌اند، می‌توانند موضوع را از طریق سامانه ۱۹۵ گزارش کنند تا مورد بررسی قرار گیرد.
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ادامه داد: اگر مشترک علاوه بر ارتباط تلفنی، خواهان دریافت اینترنت نیز باشد، هزینه‌های مربوط به مودم و فیبرکشی داخل ساختمان، بر اساس شرایط و تعرفه‌های مربوط محاسبه خواهد شد.
وی با اشاره به افزایش هزینه تجهیزات گفت: قیمت مودم‌های فیبر نوری بسته به نوع و مشخصات آنها متفاوت است و در شرایط فعلی، قیمت برخی از این تجهیزات از حدود چهار میلیون تومان آغاز می‌شود. هدف وزارت ارتباطات این است که با استفاده از منابع حمایتی، زمینه ارائه بسته‌های مناسب‌تر و کاهش فشار هزینه‌های اولیه بر کاربران فراهم شود.
پایان برنامه هفتم؛ هدف‌گذاری توسعه پوشش ۲۰ میلیون واحد
فتاحی با اشاره به زمان‌بندی اجرای پروژه ملی فیبر نوری گفت: مطابق قانون برنامه هفتم پیشرفت، هدف‌گذاری شده است که امکان اتصال ۲۰ میلیون واحد تا پایان این برنامه فراهم شود و وزارت ارتباطات تلاش می‌کند با رفع موانع اجرایی، روند پیشرفت پروژه را تسریع کند.
وی افزود: موانعی مانند تأخیر در صدور مجوزهای حفاری، افزایش هزینه‌های اجرای پروژه، نوسانات اقتصادی، برخی اختلافات حقوقی و شرایط خاص کشور، از جمله عواملی بوده‌اند که بر روند اجرای طرح تأثیر گذاشته‌اند.
معاون وزیر ارتباطات همچنین با اشاره به برنامه شرکت مخابرات ایران برای مهاجرت از کابل مسی به فیبر نوری گفت: این شرکت برنامه دارد تا سال ۱۴۰۸ بخش قابل‌توجهی از این فرایند را به سرانجام برساند و بستر ارتباطات ثابت کشور به‌تدریج به سمت استفاده گسترده‌تر از فیبر نوری حرکت کند.
رشد اتصال مدارس، مراکز بهداشت و شبکه بانکی به فیبر نوری
رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در پایان، توسعه اتصال مراکز عمومی و خدماتی را از دیگر محورهای اجرای پروژه فیبر نوری برشمرد و اظهار کرد: در اتصال مدارس، مراکز بهداشت و شبکه بانکی کشور، رشد قابل‌توجهی ثبت شده است.
وی اعلام کرد: بیش از ۱۰ هزار مدرسه در کشور به شبکه فیبر نوری متصل شده‌اند و اتصال مراکز بهداشت، شبکه بانکی، دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها نیز در برنامه توسعه این زیرساخت مورد توجه قرار دارد.
فتاحی با اشاره به تأکید رئیس‌جمهوری بر توسعه ارتباطات در حوزه آموزش و سلامت افزود: اتصال مدارس، مراکز بهداشت، دانشگاه‌های علوم پزشکی و سایر مراکز آموزشی و درمانی، از جمله محورهایی است که روند اجرای آن به‌صورت مستمر پیگیری می‌شود.
وی در پایان تأکید کرد: توسعه شبکه فیبر نوری، علاوه بر ارتقای سرعت و کیفیت ارتباطات کاربران، زمینه لازم برای گسترش خدمات دیجیتال، کاهش فشار بر شبکه سیار و توسعه اقتصاد دیجیتال را فراهم می‌کند و تحقق این اهداف، مستلزم همکاری دستگاه‌های اجرایی، مدیریت شهری، اپراتورها و مشارکت کاربران در بهره‌گیری از این زیرساخت است.